Mijn Y-chromosoom deel 2

In september 2014 schreef ik hoe je in een genealogisch onderzoek gebruik kunt maken van DNA testen. Ik schreef toen al dat ik een vervolg onderzoek had aangevraagd en de resultaten daarvan zijn inmiddels allang binnengekomen.

De Chrome-2 test die ik als eerste had laten doen bleek mij te plaatsen onder de clade DF96 waar ik daarvoor nog niet verder was dan Z306 met enige indicaties dat ik thuis hoorde ergens in de DF96 tree maar mogelijk toch ook nog de DF98 tree.  Mijn data gaf echter ook aan dat ik nog al afwijkende genen heb ten opzichte van de reeds bekende samples onder DF96 en dat mijn DNA dus nieuwe inzichten zou kunnen geven in de verdere onderverdeling van deze groep.
Age estimations die in het FTDNA U106 forum worden gepubliceerd door Iain McDonalds gaven aan dat ik mogelijk gemeenschappelijke voorouders zou kunnen hebben zo laat als in de 15e eeuw het geen je in de buurt brengt van de mogelijkheden van papieren onderzoek.
Ik ben toen zo enthousiast geworden over de resultaten en de voortgang van de interpretatie van de resultaten in het forum voor de FTDNA U106 groep dat ik direct besloot ook een bijdrage te willen leveren aan deze age estimates.  Hiervoor was het nodig om de nog best wel dure Big-Y test bij FTDNA te laten doen. Maar met een gunstige dollar koers en regelmatige verkoopkortingen die door FTDNA worden gehouden kon ik de kosten binnen accetabele grenzen stellen. Ik besloot dus bij de volgende sale van de FTDNA Big-Y deze test ook te laten doen. Die kwam in december 2014 en ook daarvan heb ik inmiddels de resultaten binnen.

De uitkomst bleek het gewenste effect te hebben.  Mijn resultaten te samen met die van enkele andere maakten het mogelijk om een nieuwe clade onder DF96 te identificeren.
Ik bleek een gemeenschappelijke voorouder te hebben met een amerikaan en samen vormde we een nieuwe sub-clade onder de toen al bekende maar verder nog niet gedateerde S25234 clade. Met nog enkele andere samples kon nu deze jongste clade door Iain in de age calculaties worden meegenomen. De meest recente gemeenschappelijke voorouder van mij en clade genoot werd geschat op eind 6e eeuw en deze is recentelijk door nog meer samples in onze clade verfijnd tot 632 AD. Nog te oud voor koppeling naar een papieren onderzoek maar naarmate er meer mensen deze test laten doen zullen er weer nieuwe clades bekend worden en we komen steeds dichter bij een mogelijke koppeling naar de papieren bronnen.

Voor nu is dit het even wat ik op gebied van DNA onderzoek kan laten doen. Met de Big-Y test is zo'n beetje het hele testbare deel van het Y-chromosoom gedekt andere testen op dit gebied zullen voorlopig niet heel veel meer verfijning in de informatie kunnen opleveren. Het is nu wachten op meer mensen die precies deze test zullen doen om nieuwe en meer recentere clades te kunnen vinden en te dateren.  Ik roep dus elke Nederlander die dit leest op om ook zijn Y-chromosoom te laten testen en het wetenschappelijk inzicht over onze voorouders verder te helpen. Wie weet ben jij degene die een naaste verwant van mij blijkt te zijn en kunnen we, door onze papieren onderzoek naast elkaar te leggen, voorouders onthullen van voor de tijd van de papieren bronnen. Misschien kunnen wij samen uitvogelen of onze voorouders behoorden tot de Friezen, de Saksen of de Franken en waar onze voorouders vandaan zijn gekomen voor ze zich in ons kikkerlandje hebben gevestigd.

Update:  Inmiddels zijn er meer BigY testen gekomen en is er weer een clade bijgekomen. In deze clade deel ik een gemeenschappelijke voorouder met een Nederlander in de 12e eeuw.  Deze persoon heeft een papieren stamboom die terug gaat tot de 14e eeuw waar de mijne ophoudt in de 16e eeuw.  Het gat is voorlopig nog te groot om te overbruggen met papieren onderzoek maar het is alweer een stuk kleiner geworden.

R-U106	±3079 BC
R-Z381	±3042 BC
R-Z156	±2943 BC
R-Z306	±2678 BC
R-Z304	±2649 BC
R-DF96	±1946 BC
R-FGC13326	±1608 BC
R-S25234	±1163 BC
R-FGC12365	±  503 AD
R-FGC12371	±1116 AD

Mijn Y-chromosoom

De ontwikkelingen in de genetische genealogie gaan razendsnel.  Tegenwoordig kun je al voor een paar honderd dollar tienduizenden checks voor specifieke mutaties laten doen. Deze SNP's kunnen nu ook al betrekkelijk nauwkeurig worden gedateerd en er zijn al SNP's geidentificeerd die niet meer dan een paar honderd jaar oud kunnen zijn.  Er worden zelfs al verschillen gezien tussen personen die slechts een 5-tal generaties familie van elkaar zijn.

Dit maakt dat onderzoek aan het Y-chromosoom een belangrijke tool voor genealogisch onderzoek. Tot nu toe ben je volledig aangewezen op de papieren historie die je kunt terugvinden.  Belangrijkste beperking hierin is dat de burgelijke stand pas in 1811 begint en de doopboeken over het algemeen niet verder terug gaan dan begin 17e eeuw.  Voor oudere generaties ben je aangewezen op notariele akten of weesboeken die je soms terug kunnen brengen naar de 16e eeuw.  Om nog verder terug te kunnen moet je voorouder van die lijn tot de grondbezitters hebben behoord die in de leenregisters zijn terug te vinden en je moet de mazzel hebben dat die voor de betreffende streek bewaard zijn gebleven.  Slechts enkele weten hun papier onderzoek terug te voeren tot de de middeleeuwen maar daar houdt het papieren onderzoek dan ook wel zo'n beetje op.  Van voor de middeleeuwen zijn gewoon geen bronnen beschikbaar waar je nog wat mee kunt.

Een ander belangrijk nadeel van een papieren onderzoek is dat met elke generatie terug de resultaten met meer onzekerheden zijn omwikkelt.  Is het over het algemeen wel duidelijk bij geboorten wie de moeder is,  de vader is natuurlijk een heel ander verhaal.  Ook in vroege tijden is overspel een gegeven en de juridische of papieren relatie hoeft niet altijd overeen te komen met de biologische. Met elke generatie is er dus een extra kans dat de link alleen op papier bestaat maar biologische gezien volkomen de plank mis slaat.

Genetische genealogie biedt hier een uitkomst.  Immers het Y-chromosoom dat jij hebt gekregen van je vader moet dus identiek zijn aan diens exemplaar.  Maar ook als de gemeenschappelijke mannelijke voorouder zeg 5 generaties terug ligt zou het Y-chromosoom identiek moeten zijn. Nou ja bijna identiek want het kan zijn dat zich ergens een mutatie heeft voorgedaan.  Op basis van de resultaten zover schat men dat er zo elke 4-5 generaties een mutatie optreedt in het Y-Chromosoom en er dus een verschil zit tussen vader en zoon.  Door van vele mannen waarvan een het papieren onderzoek een gemeenschappelijke voorouder aangeeft het Y-chromosoom te onderzoeken kun je inzicht krijgen welke mutaties er tussen de generaties zijn ontstaan en kun je een volgorde bepalen waarin ze moeten zijn ontstaan.  Gegeven de snelheid waarmee mutaties optreden krijg je daarmee een schatting van hoelang geleden een mutatie is ontstaan.
In tegenstelling tot het papieren onderzoek kun je hiermee in principe de route terug volgen tot aan Adam. Maar omdat we voornamelijk meetpunten hebben onder de levenden kun je praktische gezien terug tot begin van onze jaartelling want genetische genealogie heeft wel een belangrijk nadeel.  Je weet niet waar de persoon van een zekere mutatie heeft geleefd. Op basis van een geographische verspreiding van de nakomeling van een bepaalde mutatie kun je wel een inschatting maken waar het ongeveer geweest moet zijn maar de onzekerheden zijn zo enorm groot dat hier meer giswerk dan wetenschap wordt bedreven.

Toch is de waarde van het genetisch onderzoek enorm.  Nu kun je immers eindelijk aantonen dat twee op papier ongerelateerde familienaamgenoten wel degelijk een gemeenschappelijke voorouder hebben.  Ook kun je vinden in welke generatie er een biologische link ontbreekt of je kunt eindelijk het papieren spoor weer oppakken na het vinden van een genetische match waarmee de puzzel van een verdwenen voorouder eindelijk kon worden opgelost.

Maar alles staat en valt bij voldoende deelnemers in jou onderzoek die bereidt zijn die paar honderd dollar uit te geven om hun DNA te laten testen. Door het papieren onderzoek hierbij te gebruiken kun je hypotheses van zwakke schakels in je voorouder lijn testen en bevestigen of ontkrachten.  Je kunt misschien eindelijk die twee doodlopende takken met elkaar verbinden en wie weet vindt je verloren gegane familieverbanden die je nooit had vermoedt.

Ik zelf ben helaas op dit moment nog een eenzame losse flodder.  Ik ben nog geen familienaamdragers tegen gekomen die zich hebben laten testen en ook daarbuiten heb ik nog geen matches op mijn Y-chromosoom profiel gevonden die me kunnen helpen in het ontrafelen van de vraagtekens in mijn papieren onderzoek.

Dus is je familienaam '(van) Aalderen',  '(van) Aalderink',  '(van) Aaldering' of Veldkamp en ben je geïnteresseerd  om jou DNA ook te laten testen.  Neem dan contact met me op dan kunnen we onze testresultaten vergelijken en zien of onze papieren verwantschap ook biologisch kan worden bevestigd.

Hieronder vindt je mijn resultaten zover maar ik ben nog in afwachting van een nieuw onderzoek die me hopelijk brengt naar mutaties die in de middeleeuwen moeten zijn ontstaan of zelfs een paar unieke mutaties naar boven brengt die nog bij niemand zijn waargenomen.   Wordt vervolgd...

R-U106	±2995 BC
R-Z381	±2957 BC
R-Z156	±2795 BC
R-Z306	±2154 BC

De familie Borm in Sint-Pauwels

Genealogische puzzels oplossen is een kwestie van het combineren van bronnen en daar uit deduceren hoe de personen tot elkaar in familieverband staan. Een goed voorbeeld hoe het combineren van diverse bronnen je in staat kan stellen om een wirwar van namen en gegevens tot een logisch geheel te brengen is de nu volgende puzzel voor de familie Borm in de streek rond Sint-Pauwels.

De puzzel bestaat uit het combineren van de gegevens uit 4 verschillende bronnen.

1. Lijst van  Weerbare mannen in het Land van Waas in 1480, 1552 en 1558. De weerbare mannen waren mannen tussen de 17 en 70 jaar die konden worden opgeroepen voor krijgsverrichtingen.
2. De hoofdcijnsboeken van het Land van Waas. Uitgegeven op CD door de vereniging 'Familikunde Vlaanderen afdeling Land van Waas'.
3. De Staten van Goed Kemzeke en Sint-Pauwels eveneens op CD uitgegeven door de vereniging Familikunde Vlaanderen afdeling Land van Waas.
4. De Penningkohieren van Kemzeke (1577, en 1584) en Sint Pauwels (1571, 1574) te vinden op de Staten van Goed CD.

De puzzel begint met mijn voormoeder Livine Borms.  Zij kreeg in 1574 een buitenechtelijke dochter bij Andries Verberckmoes. Veel meer dan dat was er uit de betreffende Staten van Goed akte waar dit werd vertelt, niet te halen. Er werden velen namen in de akte genoemd maar het was volkomen onduidelijk hoe deze in relatie met elkaar stonden. Maar er waren meer bronnen te raadplegen dus ik begon om alle personen met de naam Borm in en rond Sint-Pauwels in kaart te brengen.

Als eerste de weerbare mannen in het Land van Waas uit 1480 en 1552 (1558 omvat alleen een opsomming van de totalen en geen namen). Voor Sint-Pauwels komen in die lijst twee heren met de naam Borms voor, Jan en Gillis.  Het is waarschijnlijk dat deze twee heren familie zijn van Livine maar het lijkt hier niet om een mogelijke vader van haar te gaan. We vinden in de Staten van Goed van Sint-Pauwels en Kemzeke namelijk een Gillis Borm getrouwd met Margriete Scaluwe. Via de hoofdcijnsboeken vinden we hiervoor 4 kinderen, Joannes, Margriete, Marie en Paulijne. Het huwelijk van Gillis moet rond 1530 zijn geweest en daarmee zou zoon Jan dus oud genoeg zijn voor een weerbare man. De weerbare mannen zullen dus deze Gillis en zijn zoon Jan zijn.

In de zelfde periode vinden we een Kerstiaan Borms. Hij bezit land in Kemzeke (1577; land met hofstede) en in de penningkohieren van Sint-Pauwels uit 1571 en 1574 staat vermeldt dat hij land pacht in Sint-Pauwels maar woont in Kemzeke. In de penningkohieren van Kemzeke van 1584 wordt hij niet meer vermeldt.  Eén van de landen die hij pacht in Sint-Pauwels heet  "Cauteren" en een ander stuk land is eigendoom van Gillis Talboom. In Sint-Pauwels/Kemzeke vinden we ook een Staten van Goed akte over Kerstiaan Borms. Hierin blijkt Kerstiaan in 1577 te zijn overleden en hij was toen getrouwd met Catelijne Talboom.  Het gaat hier ongetwijveld over de zelfde Kerstiaan Borm maar het levert geen informatie over zijn kinderen en ouders.

In de hoofdcijnsboeken vinden we twee maal een Kerstiaan Borm. Eén daarvan wordt vermeldt als Kerstiaan Borm getrouwd met Beatrix Cauteren, bij dit huwelijk worden ook de ouders van Kerstiaan vermeldt.  Zijnde Cornelis Borm getrouwd met Clementia Dierman.  Een echtpaar dat op hun beurt ook weer is terug te vinden in de hoofdcijnsboeken. En wat blijkt in dit gezin zijn de zonen Egidius (Gillis), Judcous, Kristiaan (2x), Niklaas en Sander vermeldt. Een Kerstiaan Borm die land pacht met de naam "Cauteren" en een Kerstiaan Borm getrouwd met Beatrix Cauteren. Dat kan toch geen toeval meer zijn.
De tweede Kerstiaan Borm die in de hoofdcijnsboeken vermeldt staat is getrouwd met Amelberga Saman.  Hierin zijn de kinderen Elisabeth, Joannes en Lievine vermeldt. Zouden we hier onze voormoeder hebben gevonden?  Er komt inderdaad een Jan fs Christiaan voor in de lijst van weerbaren mannen uit Kemzeke voor.  Hetgeen ook dit gezin in de juiste tijd plaatst.

Nu komt het deduceren van al deze informatie.  Als eerste komen we tot de conclusie dat er maar 1 Kerstiaan Borm is geweest die dus driemaal is getrouwd. Deze Kerstiaan moet dus wel de broer van Gillis zijn geweest. En het is Gillis en zoon Jan die als weerbare manen worden genoemd voor Sint-Pauwels. We verzamelen nog wat losse informatie brokjes en vinden in de lijst van weerbaren mannen Joos (Judocus) en Sander Borm terug. De familie banden zijn daarmee wel voldoende aangetoond.

Als klap op de vuurpijl weten we uit de doopboeken dat de dochter van Livine een dochter Amelberga laat dopen. Maar zonder bevestiging dat deze vernoeming niet naar de vaders kant van het kind is geweest blijft dit een zwak argument.

Om de gedachten een beetje te ordenen verzamelen we de feiten in een fragment genealogie van de Borm familie:

I Cornelis Borms, geb. voor 1490, tr. ±1510 Clementia Dierman, geb. voor 1495, dr. van Joannes Diermans en Pascine Rotthier.
Uit dit huwelijk:

• Egidus, weerbare man in 1552 te Sint-Pauwels, tr. ±1530 Margriete Scaluwe, dr van Egidus Caluwe en Lijsbet Baert, weduwe van Joannes van Velde
  uit dit huwelijk:
• Joannes, geb voor 1535, weerbare man in 1552 te Sint-Pauwels
• Margriete, tr. Egidus Havere
• Marie, tr. Andries Goethem
• Paulijne, tr. Merc Heck
• Judocus, weerbare man in 1552 te Stekene
• Kristiaan
• Kristiaan, overl. voor 1577
  tr 1 ±1530 Amelberga Saman, dr van Jan Saman en, Amelberga van Orsselaer,
  tr 2 ±1540 Beatrix Cauteren, dr. van Joannes Vercauteren en Joanne Hecke, woont in Kemzeke en pacht land in Kemzeke en Sint-Pauwels (1571-1577). Een akker in Sint-Pauwels heet "Cauteren".tr 3 Catelijne Talboom, Staten van Goed akte Kemzeke, Sint-Pauwels
  Uit eerste huwelijk:
• Elisabeth
• Joannes, weerbare man in 1552 te Stekene
• Lievine (mogelijk mijn voormoeder)

    Uit tweede huwelijk:

• Johanna, tr. Lieven Leendere
• Josine, tr. Matijs Heck
• Mateus
• Petrus 
• Niklaas
• Sander, weerbare man in 1552, te Stekene

En net als je denkt,  puzzel opgelost valt mijn oog op het gezin van Laureis Borm getrouwd met Katelijne Driessche. Hier worden de kinderen Assuerus, Cornelis getrouwd met Joannes Borm, Josine getrouwd met Judocus Parys, Livijne, Margriete getrouwd met Lieven Velde en later met Judocus Eeckman en Petrus.
De weerbaren mannen lijst vermeldt voor Stekene in 1552 ene Asswerg Borm, een Joos Parys, Laureis Borm en meerdere Petrus Borm. Ook dit gezin zit dus in de juiste periode en er is geen enkele reden om aan te nemen dat deze dochter Livijne niet minstens even plausibel is als mijn voormoeder.
Dus helaas geen oplossing voor deze puzzel.  Er blijken toch nog stukje te missen. Maar het was toch weer een leuk avondje puzzelen en met het combineren van de verschillende bronnen is het in iedergeval mogelijk gebleken om een beetje licht op de zaak te werpen.  Zij het net niet voldoende om de hele puzzel op te lossen.

Correctie 5 juni 2017:
Onlangs vondt ik een staten van goed akte van Gillis Borm en Margriete Scaluwe. Hieruit bleek dat Gilles een zuster Maria had.  Daarmee vervalt Gillis als zoon van Clementia Dierman.