zondag 10 maart 2013

Onenigheid over een erfenis

Bij het onderzoek naar je voorouders moet je zo nu en dan teruggrijpen naar notariele akten die zijn opgemaakt bij erfenissen en transport van onroerende goederen.  Zo ook stuitte ik op de hieronder getranscripeerde akte uit het archief van Utrecht. Het geeft een nauwkeurige specificatie ten aanzien van de openbare verkoop van een Hofstede met Landerijen gelegen in de Heerlijkheid van Zuylensteyn en Leersum. Er wordt een aanmerkelijk stuk tekst gewijd aan een omschrijving die wij tegenwoordig zouden samenvatten met "Kosten koper" waarin zelfs de kosten van de akte waarin de verkoopcondities worden omschreven ten laste van de koper komen. De genoemde 40ste penning zouden we tegenwoordig overdrachtsbelasting noemen.
Naar de familie van Colfschoten is al enig onderzoek gedaan en via de Internetsite van de vereniging "Oud Scherpenzeel" vond ik een genealogie opgesteld door Henk van Woudenberg (2009). Hierin is te lezen dat Arien van Colfschoten de Hofstede "het Hek"  bewoonde op Ginkel onder Zuylenstein.  Omdat hij kinderloos is gestorven vervielen zijn bezittingen aan zijn broers en zusters en hun nabestaanden. Middels de kadaster database van 1832 heb ik de vermoedelijke locatie van de boerderij "het Hek" weten te traceren. Hoewel het niet met zekerheid is te zeggen dat dit dezelfde boerderij is staat er nog steeds de naam "het Hek" op de gevel. De boerderij ligt ook precies waar je hem volgens de beschrijving zou verwachten. En de kadaster database van 1832 toont aan dat deze boerderij met landerijen in 1832 nog onder de naam "het Hek"  te boek stond. Op Googlemaps vinden we vlakbij nog locatieaanduiding "de Ginkel" dat in de 18e eeuw als gehucht viel in de heerlijkheid van Leersum en Zuylenstein.
Boerderij "het Hek" gelegen nabij Leersum

ONA Utrecht inv. U195b001; Akte nr 1

Dit Zegel dient tot de annexe vercoopconditie vande Hofstede en Landerije gelegen onder de Hooghe ende vrijy Heerlyckheyt van Zuylesteyn en de Leersum en opgevryt door de heer van Honaert op de 30e january 1744 Actum Utrecht de 6e february deses Jaers
Conditien en voorwaarden waar naar den Heer Frederick van den Honart Drossaart der Hooge en vrije Heerlijkheden Leersum en Zuylensteyn als daar toe op den 20e december 1743 bij den Ed. Hove Provinciaal van Utrecht op versoek van de eygernaars geauthoriseert aan de meestbiedende publicqualyk sal verkopen
In den eersten sal dese verkopinge geschieden voor guldens van 20 stuyvers het stuk boven een stuyver per gulden tot Randsoen die aan de cooppenningen geen afslag sullen strekken en bij den slag promptelyk sullen moeten worden betaalt
Te betalen de beloofde cooppenningen aan handen van den Heer verkoper in sijnvoorste qualiteit in twee termijnen alsfe d' eene helfte ofte eersten termijn binnen ses weecken na data des coops sonder interesse. En de deweederhelfte of laatsten termijn binnen 3 maanden na den verkoopdag met den interesse van dien tegens drie protie cento jaarlyks na advenant verschenen alles in goed groff gangbaar silvergeld en geen goede of gestempelde schellingen nog halve en quarte rijksdaalders
Dog sal het den koper vrijstaan op den eersten termijn de geheele cooppenningen te betaalen als wanneer hij van de voorschreeve rente sal weesen gelibereert
Voorts geschied dese verkoopinge voor vrijgeld.
Sulks dat tot lasten van de koper sal koomen den 40ste penning, het opstellen, schrijven, en minuteren deser koopconditien met de dubbelen en zegels van dien alsmede de leges en zegels van het transport en alle verdere daaraan dependerende onkosten.
Bij betaalinge van de geheele cooppenningen sal aan den koper worden gedaan behoorlijk transport en opdragt, voetstoots sonder in onder of overmaat gehouden te sijn op den last van 's Heeren ongelden, en schattingen van het huys, en haarstedegelden oud schild, en mergen gelden soo reeele. als personeele en verdere lasten daar jaarlijks uytgaande, en met sodanige gerechtigheden en servituiten, als daartoe, en en aanspecterende sijn, onder belofte van vrijdinge, en waaringe, als ercooprecht, en in den landen van utrecht gebruykelyk is.
Den kooper sal de koste Hofstede en Landerijen van niemand t'hans gebruykt wordende aanstonds aanvaarden, sulx dat deselve van data des coops af staan tot bate schaade en pericule vanden koper.
En sal denselven treden in de lasten, en ongelden, soo als hij door sijn coop verstaan word gedaan te hebben ten reguarde van de landeryen met pmo january en van de Huysinge met paasschen beyden deses jaars seventien hondert vierenveertig, tot welken tijt toe door den Heer verkoper in qualite voorschreeven sal worden gesuyvert.
Den Koper sal gehouden sijn tot naakominge en prestatie van de coopconditien te stellen twee suffisante borgen tot genoegen van den verkoper, dewelke haar ijder in solidum onder remintiatie van de exceptien van ordre van excusfie en divisie, de kragt van dien haar houdende voor onderricht, nevens den principaalen koper aanstonds verbinden haar persoon en goederen, en door ondertaeekeninge deses verstaan gepasseert te hebben procuratie op maurits overvest procureur, mitsgaders een ijder van de vordere procureurs voor den Ed. Hove van Utrecht postulerende, oome in den inhoude van dien vrijwillig te doen en laten condemneren ten haren kosten.
Indien ijmand sodanige borgen niet konden, of wilde stellen, sal men het gemeijnde aanstonds, off op een andere tijt andermaal vijlen tot kosten, en schade van den eersten mijnder, als het mindergeld ten voordeele vanden verkoper in sijn qualiteit, als het meerdergeld.
En soo wanneer er twee of meer tegelijk mijn spraaken, of dat den afslager hem quam te vergissen sal den verkoper 't trekgeld, of den slag gunnen, dien het hem belieft of andermaal mogen herhalen 't sijnen keure.
En bij aldien eenige der ergenaamen van gemelten Arien van Kolfschoten de gemelte Hofstede en Landerijen quamen op te houden soo sullen sij gehouden sijn deselve voor de opgehoude prijs aan te neemen op de vorenstaande conditien, en ook aanstonds volgens de conditien te stellen twee suffisante borgen.

Den 30 january 1744.
Op alle welke generale en vordere particuliere conditien men opvijlen en verkopen sal.
Seeckere schoone en welgelegen Hofstede, hyijsinge met alle het geene daarinne aart, en nagelvast is bergen, schuur, en schaaphokken, en verder getimmerte met de aanhorige wey en bouwelanden, vulling hey en heetvelden te samen groot omtrent twee en veertig mergen vijf hondert, en seventig roeden volgens een caarte daar van sijnde met de alleeen plantagien en houtgewassen daaropstaande sijnde thiend vrij uytgesondert twee streepjes groot omtrent een mergen gelegen op de ginkelse eng alles gelegen in de ginkel bij amerongen onder de Hooge en vrije Heerlijkheyd van Leersum en suylesteyn, daar oostwaarts de ergenamen van Jan Tijsse ende westwaarts de kinderen van Frans …. ofte wie et recht daarhoudt geland en laast gepassert, en gebruikte geweest bij arien van kolfschoten en sulx nu ledig staande

1e trekgeld f 20-0-0 Ingeliet bij Huyberts Voskuyl op                  f 4400-0-0
2e trekgeld f 30-0-0 verhoogt bij denselven met                            f 200-0-0
En slag opgehouden bijdenselve Huybert van Voskuyl op              f 45-0-0
en alsdien den selven aangenomen voor of dide hij in drie        --------------
dagen tot coper sal nomineren                                                    f 4645-0-0

Borgen: Cornelis Versteeg en Jan van Kolfschoten
Compareerden voor mij ondergef notaris Antoon van den Doorslag, en getuygen nabenoemd Huybert Voskuyl aannemer en Cornelis Versteeg , en Jan van Colfschoten als borgen, samen vrienden en erfgenamen van arien van kolfschoten, ende verklaarden de gedaane aanneming voor opgehouden prijs, en borgtogte mitsgaders de procuratie tot willige condemnatie in de coopconditien gemeld te aanseeren, en gestand te doen. Aldus gedaan en gepasseert tot Leersum ter presenti van Rijnier van Wessoe secretaris van amerongen en Cornelis westbroek Castelijn tot Leersum op den 30 january 1744
Op hyijden den 31 january 1744 heeft Huybert Voskuyl verklaard de koop opgehouden te hebben voor Cornelis Versteeg, so als den selven bij sijn onderteeckeninge bekende.
Opvallend is dat kennelijk Cornelis Versteeg en Huybert Voskuyl beide getrouwd met een erfgename van de oorspronkelijke erfenis van Arien van Colfschoten het op een akkoordje hebben gegooid en de Hoeve uiteindelijk kopen voor een naar mijn inschatting lage prijs van 4645 gulden. Je kunt je afvragen in hoeverre de overige erfgenamen hier nu in zijn benadeeld of niet. De procedure van verkoop is echter nauwkeurig beschreven en uitgevoerd dus men kan er geen bezwaar meer tegen gemaakt hebben. Op website www.familie-koop.nl vond ik een prijs van ongeveer 270 gulden per morgen wat voor de genoemde Hofstede met bijna 40 morgen land toch al snel een prijs van 10.000 gulden had moeten betekenen. Een morgen is overigens een oppervlakte maat en gaf de hoeveelheid land aan die in een ochtend kon worden bewerkt. Een morgen land is als eenheid streekgebonden maar komt altijd neer op is iets minder dan een hectare.
Maar gezien dat de opbrengst natuurlijk weer als erfenis wordt verdeelt onder alle erfgenamen komen uiteindelijk alleen kinderen van Thijs Jansz van Colfschoten die bij monden van hun voogden niet meer willen meewerken in een gezamelijk bezit van de hofstede er uiteindelijk bekaaid af.

Bijgevoegd bij deze akte zit een kopie van het request aan het edele Hof van Utrecht waarin de erfgenamen een arbitrage vragen met betrekking tot de verkoop van de Hofstede. Alle erfgenamen waren het wel eens dat er een publieke verkoop van de Hofstede moest plaatsvinden maar kennelijk konden zij het niet eens worden wie deze verkoop moest uitvoeren. De kinderen van Thijs Jansz Kolfschoten bij monde van de meerder jarige Jan Thijsz van Kolfschooten lagen hierin dwars.
Het Hof beslist uiteindelijk dat Frans van den Honaert, dorst en schout van Leersum de verkoop  zal uitvoeren zoals de eerste akte verder verwoord.
Vanuit een Genealogie standpunt is het natuurlijk prachtig dat alle erfgenamen met naam en toenaam worden genoemd als ook de ouders. Het is ook bijzonder te zien hoe het omslachtige taalgebruik vele folios vult. De hele akte beslaat maar liefst 16 pagina's.
Hoewel deze akte goed te lezen was zal ik ongetwijfeld hier en daar wel wat fouten hebben gemaakt. Ik ben niet ervaren in het lezen van akten en handschriften zijn ook niet altijd even makkelijk te ontcijferen als je geen kennis hebt van het juridisch taalgebruik.
Copia

Aan den Ed. Hove van Utrecht

Geven ootmoedelijk te kennen Huybert Voskuylen borger en zoon van der binnen deese stadt als in Huwelijk hebbende Gerrigje van Colfschooten, Cornelis Versteeg getrouwt met Teunisje van Colfschooten, de meerderjarige kinderen van Hermen Jansz van Colfschooten, item de meerderjarige kinderen van Hnerikje Jansz van Kolfschooten in echte verwekt bij Frans Willemsz van Kondeijs kinderen en kintskinderen van Jan Rutgers van Ginkel anders genaamt Kolfschooten en Heijltje Evertsz van Grootlandaars Echtelieden en mede erfgenamen van haar lieder broeder en oom Arien van Kolfschoten dat tot desselfs boedel behoort een sesde post van een huijsinge en Hofstede Berg en schuuren met omtrent tussen de dertig en veertig morgen soo bon, weij als heet veltgelegen onder Ginkel Suylesteijns gerecht, Geen en onderdeest met de supplenten en verdere erfgenamen dewelke den voorn Ariens Jansz van Colfschooten sedert het overlijden vaneenlieder ouders gemeest en onverdeelt heeft gepassideert en supplenten portien van deselve in huure gebruijkt
Dat de supplenten geensints convenieert devoorsz Hofstede langer in gemeenschap te houden dan deselve gaarde publiequert sonden verkoopen te min om dat sig daartegen opposeeren Teunis Jordanison en Jan Thijsz van Colfschooten als voogden over de andere minderjarige kinderen van Thijsse Jansz van Colfschoten dies mede voor een sesde part tot de voorschreeve Hofstede en Landerijen gerechtigt en te saamen voor een staak mede erfgenamen sijn van de voorn Arien Jansz van Colfschooten denwelke hebben kommen goed vinden de twee eerste supplanten voor desen Ed Hove te convenieren tot het leveren van staat en inventaris vande voortz boedel, denwelke de suuplanten ook hebben geleevert dogh waarover de supplanten bedugt sijn dat de voorn Teunis Jordanisz en Jan Thijsz van Colfschooten die niet anders als verwaaringen soeken nieuwe questien sullen tragten te formeeren terwijl ondertusschen de voorsz gehele Hofstede en Landerijen als verlaten moeten blijven liggen tot groote prejudicie en nadeel van de suplanten. Ende vermits notoi is dat de suplanten niet langer in gemeenschap behoeven te blijven en ook soo voor haar als voor de onmondigen oirbaar is dat de selve worde verkost waartoe sij egter in de minne niet voorsien te geraken soo keeren de supplanten haar tot desen Ed. Hove ootmoedelijk verzoekende commissie op een Heer vrijt … mog Collegie om dies wegens … sijn … te verbaliseren ten fine om op desselfs rapport voor sooveel het nood sij ende ten regnar de van de onmondigen tot de voorsz verkopingen te worden geaathoriseert 't welk doendende en was ondertekent Doorslag in capitestondt geapponoteert 't Hoff commiteert den Heeren mr Jan Sophioormea Heere van Sevenhoven Raad ordinaris … ten fine als in desen aetum Utrecht den 30e december 1743 en was ondertekent …..

Achtervolgens den appoinetementen van commissie staande op de requeste van dato den 30e dcember 1743 aan den ed. Hove van Utrecht gepresenteert bij Huybert Voskuylen als in Huwelijk hebbende Gerrigje van Colfschooten en Cornelis Versteeg getrouwt met Teuntje van Colfschooten de meerder jarige kinderen van Herman Janse van Colfschoten, item de kinderen van Hendrikje Jansz van Colfschoten in echte verwerkt bij Frans Willemsz van Kondeys kinderen en kintskinderen van Jan Rutgersz van Ginkel anders genaamt Colfschooten en Heyltje Evertsz van Groot Landaas echtelieden en mede erfgenamen van haarlieder broeder en oom Arien van Kolfschooten
Requenten waarbij Jk. Mr Jan Scipio van Ommea Heer van Sevenhoven Raad in welgemelten Hove hem gecommiteert ten fine als bij de voorsz Requeste.
Is op snijden de 19e december 1743 des voornoemsten ten tien uuren ten Huijse van en voor mij Commissaris gecompareert Jacob van den Doorslag als pro. van de requenten en leverde onder mij cois de reg'en apporte van commissie in harerende de middelen daar bij vervath als mede een inthimatie met de relatie daarop staande waar bij blijkt dat ten desen dage en … voor Cois sijn geinthimeert Teunis Jordaniszen en Jan Thijs van Colfschoten als voogden over de minderjarige kinderen van Thijs Jansz van Kolfschoten en nog selven Jan Thijsz van Colfschoten voor hem selven gerequiereerdens voor dewelke dan ook is gecompareert mr Cornelis Francois Kaan ad dat door interesse van mijn Cois partijen met den anderen soo verre sijn geaccordeert en geconveniert dat de Hofstede en Landerijen bij Requeste hoeder vermelt in het geheel voor alle de geinteresseerd eens publiequelijk sullen worden verkogt dog waaren sijlieden het met den anderen niet eens wie die verkoopinge sonde daoen ende de cooppenningen ontfangen wien aangaande de partijen het hebben gelaten ter arbitrage van dezer Ed. Hove ende dat haar Ed. mog een onpartijdig persoon sullen gelieven te nomineeren doen en welke de verkoopinge sal geschieden en door wien de cooppenningen sullen worden ontfangen en aan de resp. geinteresseerden prorato portione gedistribueert voorstaande de regenten daar toe als onpartijdig den persoon van Frederik den Honaert Dossaart Schout van Leersum waaronder deselve Hofstede waaronder deselve Hofstede en Landerijen gelegen sijn ende van de sijde van den gerequireerdens den proven... Lagerweij weshalve wordt versogt dat desen accoorde bij den Hove mag worden geapporbeert ende voor soo veel het waart sij ten requerde van de onmondigen.

Authorisatie tot de voorsz verkopinge verleent mitgaders dat bij den welgens Hove aan van de voorsz persoonen off een ander persoon mag worden genomineert en geauthoriseert de verkopinge mits... het transport te doen ende de cooppen. Te ontfangen op alles … ende was ondertekent ..doorslag

't Hoff gehoort het rapport van commissaris en gesien sijn verhaal op profeest de verkopinge bij verbaal vermelt authoriserende tot de verkopinge daarin geroest den persoon van Frederik van den Honert Drost en Schout van Leersum mitsgaders om de cooppenninge te ontfangen en het nodige transport te doen Utrecht den 20e december 1743 ende wasgetekent .. ende was geteekent ….

Accordeert met de principale requeste verbail en rapport mij onderges. Notaris 't Hooft van Utrecht geex..beert den 28ste meert 1744.




maandag 3 september 2012

Jannes van Aalderen, de zilversmid

Een van mijn voorouders die me altijd bijzonder geboeid heeft is Jannes van Aalderen. Misschien omdat er zoveel over hem is terug te vinden. Of misschien omdat hij de eerste van Aalderen was die zich in Hoogeveen vestigde en daarmee de stamvader werd van alle van Aalderen die ooit in Hoogeveen zijn geboren.
Jannes van Aalderen werd in 1766 in Zwolle geboren als zoon van meesterknoopmaker Hermannus van Aalderen en Barta Hellendoorn. Jannes behoorde tot de derde generatie van Aalderens die in Zwolle is geboren. Zowel zijn vader als grootvader waren knopenmakers. Hij was het zesde kind in het gezin maar 1 broer (Aszwerus) en zus (Hendrina)  waren al zeer jong overleden. Hij had 2 oudere broers (Wieldert en Assuerus) en 1 oudere zus (Johanna).

Het was een turbulente tijd in onze geschiedenis. Toen Jannes 9 jaar oud was begon in Amerika de onafhankelijkheidsoorlog. Ook in Frankrijk rommelde het al jaren en de onlusten leidde in 1789 uiteindelijk tot de definitieve val van de oude monarchie.  Ook in Nederland rommelde het al jaren en groeide de onvrede over het regenten stelsel. Na de Franse revolutie zag een groep nederlanders zijn kans en in 1794 begon de bataafse revolutie die in 1795 met hulp van Frankrijk uiteindelijk leide tot de defintieve val van het regenten bestel en de start van de Bataafse republiek. Hoe dit alles het leven van Jannes beinvloedt heeft is niet meer te achterhalen. Uit de beroepskeuzes van de kinderen lijkt er echter weinig verandert te zijn.  De twee oudere broers van Jannes volgen in hun vaders voetsporen en worden knopenmaker.

De familie vervult zijn taken als echte Zwollenaren. Op Assuerus wordt een beroep gedaan door de stad om als klepwaker op te treden. Kennelijk naar behoren want hij wordt  kapitein der klepwakers. De klepwakers moesten in avond en nacht de stad controleren en traden op als een soort politie. Iedereen die zich verdacht gedroeg werd aangesproken en zonodig aan schout en schepenen overgedragen. Mochten de verdachte zich erg agressief opstellen kon de klepwaker met zijn klepper (een ratel) om hulp roepen. Omdat deze "vrijwilligers" door de schout werden aangewezen kwam het niet zelden voor dat de klepwakers liever in de kroeg vertoefde dan de hun toegewezen ronde te lopen. Het huiselijk bed was ook vaak een te grote verleiding als alternatief voor de verplichte nachtelijke wandelingen. Ik kan me zo voorstellen dat Assuerus als kapitein menig collega uit de kroeg heeft mogen vissen. De vergoeding voor de klepwakers was bepaald niet slecht voor die tijd (in Jutphaas bedroeg deze 10 gulden per maand) en evenmin de boetes (3 gulden) die je kreeg opgelegd als je verzaakte. Hoe lang Assuerus klepwaker is geweest is niet duidelijk. Wel dat Assuerus het knopenmakerschap op zeker moment voor gezien hield, hij wordt vanaf 1787 vermeldt als grutter.

Jannes trad niet direct in zijn vaders voetsporen en  ging in de leer als zilversmid. Nu waren in die tijd veel knopen van zilver gemaakt dus het was een kleine verschuiving van knopenmaker naar zilversmid.


Zijn naam staat vermeldt op een koperenplaat uit 1774 waarop de meestertekens van de onder het gilde werkende zilversmeden werd vastgelegd. Dit betekent natuurlijk niet dat Jannes al in 1774 een meester zilversmid was.  Hij was toen pas acht en dat zou veel te jong zijn. De datum slaat op het moment dat de plakaat in gebruik genomen is.  Helaas staat er bij de individuele meldingen geen datum vermeldt.  Met de komst van de bataafse republiek is het gilde officieel in 1798 opgeheven. Het heeft echter tot 1806 geduurt voordat het gilde voldeed aan de eis dat alle bescheiden moesten worden ingeleverd. Dit viel, niet geheel toevallig denk ik, samen met de vorming van het eerste koninkrijk Holland en de invoering van het patentenregister door het stadsbestuur. In dit register werd de belasting genoteerd die een ieder die een beroep uitoefende moest betalen.
Jannes moet dus voor 1806  zijn meesterproef hebben afgelegd. Dit zou nog voor 1800 kunnen zijn want Jannes wordt ook vermeldt in een op 18-11-1800 opgemaakt register van zilversmeden, kashouders en kooplieden in goud en zilver. Jannes werkte zowel met goud als zilver grote- en middenkeur. We vinden Jannes ook terug in het patentenregister van 1806 en 1810 als zilversmid. We kunnen dus stellen dat Jannes van voor 1800 tot 1817 als zilversmid heeft gewerkt in Zwolle.  In het lidmatenregister vinden we terug dat Jannes op 21 april 1817 met attestatie vertrekt naar Hoogeveen. Wat de aantrekkingskracht van Hoogeveen was voor Jannes en zijn gezin is onduidelijk. Als zilversmid had Jannes in dit arbeidersdorp weinig te zoeken. Mogelijk was de economische situatie te slecht en zag Jannes geen toekomst meer als zilversmid in Zwolle.
Enige maanden na zijn verhuizing overlijdt zijn vader Hermannus op 22 oktober 1817. Jannes heeft dan twee kinderen Femia (1812) en Hermannus (1814).

Maar we lopen op de zaken vooruit. Als Jan eenmaal als zilversmid is gevestigd wordt het toch hoogt tijd om te gaan trouwen. Jannes is inmiddels 44 maar weet uiteindelijk toch een geschikte bruid te vinden. Het heugelijk feit wordt aangekondigd in een krant van Meppel waarin hij op de 19de van de louwmaand 1810 zijn ondertrouw met de 20 jaar jongere Aaltje Dingstee bekend maakt. Enige weken later op 11 februari 1810 treedt het koppel in het huwelijk te Meppel.


Het duurde niet lang voor dat de eerste zoon mocht worden verwelkomd op 11 december 1810 gedoopt en vernoemd naar zijn opa Hermannus. Helaas was het kind geen gelukkig leven beschoren. Al na een maand is het kind overleden en hij werd op 11 januari 1811 begraven.  Het duurde gelukkig niet lang voor dat Aaltien voor de tweede keer in verwachting was.  Op 28 april 1812 werd dochter Femia geboren. Het derde kind was wederom een zoon geboren op 10 januari 1814, en natuurlijk opnieuw vernoemd naar opa Hermannus zoals in die tijd gebruikelijk was als het eerste kind niet in leven bleef.
Het jonge gezin lijkt een goede toekomst tegemoet te gaan. Aaltje wordt kort na de verhuizing naar Hoogeveen opnieuw zwanger. Opa Hermannus mocht dit kleinkind niet meer kennen want hij overleed op 22 oktober dat jaar.
Er zal een moeilijke periode aanbreken nadat Jannes op 7 juni 1819 op 66 jarige leeftijd komt te overlijden in Zwolle. Waarschijnlijk daar in verband met de verkoop van zijn 2 panden. Naast de verkoop van de 2 panden heeft Jannes waarschijnlijk ook nog een aanzienlijke erfenis van Pa mogen ontvangen. Zijn vader leefde in zijn laatste levensjaren als rentenier en beheerde de leningen van zijn schoonvader Wieldert Hellendoorn na diens dood. Hij bezat een aantal huizen en uit zijn testament blijkt dat hij een redelijk fortuin te verdelen had onder zijn kinderen.
De Dingste familie bezat diverse panden in Meppel zo blijkt uit de 40ste penning (een soort overdrachtsbelasting op onroerendgoed) en Aaltje mocht dus ook van die kant van de familie rekenen op een aanzienlijke steun. Als weduwe zal Aaltje dus niet veel moeite gehad hebben haar gezin te onderhouden. Ze hertrouwt niet meer maar krijgt nog wel een dochter in 1822. Wie de vader was zullen we nooit weten deze staat niet vermeldt op de geboorteakte.

Al met al krijgen we uit de verschillende bronnen een aardig beeld van het leven van Jannes van Aalderen. Het was natuurlijk leuk geweest om een stuk zilver gemaakt door mijn betovergrootvader in bezit te hebben. Maar helaas geen familie erfstukken in mijn tak van de lijn. Mocht iemand ooit nog eens een stuk zilver tegen komen met het meesterteken van Jannes, laat het dan even weten, ik ben zeer nieuwsgierig wat mijn stamvader als zilversmid heeft vervaardigd.

donderdag 23 augustus 2012

Pouwel Assies en Den Alerdinck

In 2009 publiceerde ik op deze blog een brief van C J Hunnik onder de titel De kinderen van Pouwel Assies.  Hierin voert meneer Hunnik als oudste stamvader van het geslacht van Aalderen, Pouwel Assies op.  Op dat moment kon slechts aannemelijk worden gemaakt dat het landgoed den Alerdinck vlakbij Heino een verband moest hebben met de keuze van de familienaam van Aalderen voor de kleinkinderen van Pouwel Assies. Een recentelijk bezoek aan het Historisch Centrum Overijssel bracht enkele feiten naar boven waarmee de waarschijnlijkheid van dit verband kan worden omgezet naar een hoge mate van zekerheid.

Alvorens hier verder op in te gaan eerst enige historische context met betrekking tot het landgoed "den Alerdinck" in de 17e eeuw. In het werk De Havezaten in Salland en hun bewoners door A.J. Gevers & A.J. Mensema (2004) leren we dat de naam Alerdinck voor het eerst wordt genoemd in 1427 in de vorm van  Beert Alerinc als schatplichtige. De uitgang -ink duidt op een bezit. We mogen dus aannemen dat de stichter van de boerderij een zekere Alert of Allard is geweest en Beert een mogelijke nazaat. We kunnen in iedergeval vaststellen dat de naam Alerinc of Alerdinck is blijven plakken.  Later vermeldingen geven aan dat deze naam vanaf circa 1500 vast met de locatie is verbonden en daarmee de basis is gelegd voor het later landgoed 'den Alerdinck'. Op zeker moment is er sprake van een Klein Alerdinck en een Groot Alerdinck. En dat is ook de situatie die we aantreffen in de lijst op verpondingen van Salland in 1601 aanwezig in het archief van het HCO.


Dit is ruimschoots voor dat Pouwel Assies geboren kan zijn maar dat doet er voor dit verhaal nog even niet toe. Voor nu is het voldoende om vast te stellen dat het goed den Alerdinck viel onder het buurtschap Lente. De geschiedenis van het kasteel leert ons dat het landgoed in de 17e eeuw in bezit was van de familie Uterwijck.  In 1647 werd de toenmalige bewoner toegelaten tot het Ridderschap van Overijssel en verkreeg het landgoed in 1648 officieel de status Havezate. Rond die tijd liet de toenmalige eigenaar Peter Uterwijck het huidige landhuis bouwen tussen de reeds bestaande Klein Alerdinck en Groot Alerdinck in.  We zien dit ook terug in het Hoofdgeld  van 1675 en vuurstede geld van 1675 en 1682.  Al deze lijsten zijn nog beschikbaar in het HCO archief te Zwolle en hier begint het interessant te worden.
Als eerste bekijken we de lijsten van Hoofdgeld van het buurtschap Lente uit 1675. Het hoofdgeld was een belasting voor iedereen die ouder was dan zestien jaar. Hij werd geïnd per gezinshoofd en voor ieder persoon ouder dan 16 in het gezin moest 15 stuivers worden betaald. Het kohier vermeld Pouwel Asjes met totaal 3 gezinsleden waar belasting over betaald moest worden. Op de zelfde pagina vinden we ook Hendrik op Alerdinck en 't Huis Alerdinck, Uterwijck. Hoewel niet eenduidig verbonden met het landgoed Alerdinck vinden we hier Pauwel Assies dus terug in het buurtschap Lente.


De volgende belastingkohieren die van belang zijn, zijn de kohieren op vuurstedengeld van 1675 en 1682. Deze belasting die in 1598 was ingevoerd door de Staten van Overijssel ging over 'van yeder vuirstede ofte plaetse die gemaeckt is omme vuir te boeten, als schoorsteenen, kachelovents, backovents, daven ofte eesten, goltsmede- ofte tinnegietersovents ofte anderen hoe die genoempt mogen werden'.  De belasting moest deels door de eigenaar en deels door de gebruiker worden betaalt. Eerst het kohier van 1675



We zien wederom Hendrik op Alerdinck, Hr van den Breehorst en daaronder Pouwel op Alerdinck to Uterwijck. En natuurlijk 't Huis Alerdinck zelf.  We zien hier dus Pouwel Assies direct verbonden met het landgoed Alerdinck. Zeker niet als eigenaar maar hij verbleef in iedergeval in een huis op het landgoed. Op de kohier van 1682 wordt de link weliswaar niet eenduidig gelegd maar Pouwel Assies wordt opnieuw genoemd en wederom direct onder Hendrik op Alerdinck.


We kunnen dus nu met zekerheid stellen dat Pouwel Assies woonde in het buurtschap Lente op het landgoed den Alerdinck waar hij een bescheiden woning had die hij deelde met 2 anderen.  Of dit zijn vrouw en nog 1 kind was of 2 kinderen weten we niet.
Van het huwelijk van Fennigje Pouwels en Gerrit Pouwels weten we dat zij kwamen uit Lenthe. Van de testamenten van Evertje, Hendrik en Gerrit Pouwels weten we dat Pouwel Assies hun vader was. We weten ook dat Pouwel Assies in iedergeval van 1675 tot 1682 woonde in een huis op het landgoed den Alerdinck in het buurtschap Lente. Het lidmaten register van Zwolle leert ons dat Pouwel Assies in mei 1692 naar Zwolle is gekomen met attestatie van Heino.

Hoewel Heino niet onder het buurtschap Lente valt gaat het hier om waar Pouwel Assies kerkte. Aangezien de bewoners van de buurtschappen zich niet zo veel gelegen lieten aan de kerkelijke en bestuurlijke grenzen bij de keuze van hun kerk, maar deze keuze meer bepaalde op de bereikbaarheid en eigen vrije keuze, kunnen we stellen dat Pouwel in Heino kerkte maar nog steeds woonachtig kan zijn geweest in het buurtschap Lente. Van de kinderen weten we dat deze reeds voor 1675 in Zwolle leefde.  Hendrik is daar immers in 1677 al getrouwd, Fennigje al in 1674 en Gerrit in 1684 waarbij zijn vader toen nog in leven was.
Assuerus zoon van Hendrik Pouwels wordt in 1714 burger van Zwolle en voert als familienaam van Aalderen. Zijn broers noemen zich ook van Alerdinck of Aalderink wat later bij de meeste verbasterd tot van Aalderen. We kunnen nu met hoge mate van zekerheid zeggen dat deze naam is gebaseerd op de plek waar hun vaders als kind zijn opgegroeid en in iedergeval hun grootvader een lange tijd heeft gewoond. Of er een familie relatie bestaat met de eerst vermelde bewoner Beert Alerinc kan niet worden vastgesteld. Voor nu blijft Pouwel Assies de oudst bekende voorvader die met zijn kinderen woonde in een huis dat onderdeel was van het landgoed 'den Alerdinck' in al zijn omvang. Daarmee is de oorsprong van de familienaam 'van Aalderen' definitief verbonden aan dit landgoed.
Misschien dat verdere bestudering van de leenprotocollen, belastingkohieren en andere oude archieven in de toekomst nog meer inzichten verschaft over den Alerdinck en zijn bewoners.